विशेष : खेड बाजार समितीचे सभापतीपद: राजकीय वैभवाचे शिखर की कारकिर्दीचा 'अस्त'?

लोकन्याय मराठी विशेष...

खेड(राजगुरूनगर) :महाराष्ट्रात सुमारे ३०० हून अधिक कृषी उत्पन्न बाजार समित्या कार्यरत आहेत. प्रत्येक बाजार समितीची स्वतःची अशी एक वेगळी ओळख आहे. कोणी उत्पन्नाच्या बाबतीत अव्वल आहे, तर कोणी शेतीमालाच्या आवक यात आघाडीवर आहे. मात्र, पुणे जिल्ह्यातील खेड कृषी उत्पन्न बाजार समिती आपल्या आर्थिक सुबत्तेपेक्षा एका आगळ्यावेगळ्या आणि थक्क करणाऱ्या राजकीय इतिहासामुळे संपूर्ण राज्यात नेहमीच चर्चेचा विषय ठरते.

१९५० च्या दशकात (स्वातंत्र्योत्तर काळात) स्थापन झालेल्या या बाजार समितीने आजवर खेड तालुक्यातील अनेक दिग्गज नेत्यांचे नेतृत्व पाहिले आहे. ऐतिहासिक नोंदींनुसार, आतापर्यंत एकूण ३० व्यक्तींनी या बाजार समितीचे सभापतीपद भूषवले असून, काही अपवाद वगळता अनेकांना दोन ते तीन वेळा या पदावर काम करण्याची संधी मिळाली. मात्र, या सर्वोच्च पदासोबत एक अजब राजकीय योगायोग जोडला गेल्याची चर्चा तालुक्यात रंगत असते.

सभापतीपद भूषवले अन् राजकीय कारकिर्दीला 'ब्रेक' लागला?

खेड बाजार समितीच्या इतिहासात डोकून पाहिल्यास एक धक्कादायक वास्तव समोर येते. ज्या नेत्यांनी या बाजार समितीचे सभापतीपद भूषवले आणि त्यानंतर या पदाचा राजीनामा दिला, त्यातील बहुतांश नेते पुढील काळात तालुक्याच्या मुख्य राजकीय प्रवाहातून बाजूला फेकले गेले किंवा त्यांच्या राजकीय प्रवासाला अनपेक्षित 'ब्रेक' लागला.

स्व. नारायण पवार: एकमेव मोठा अपवाद..

या संपूर्ण इतिहासात दिवंगत आमदार नारायणराव पवार हा एकमेव मोठा अपवाद ठरले. त्यांनी १९७६-७९, १९८२-८३ आणि १९९१-९७ अशा तीन वेगवेगळ्या कालखंडात बाजार समितीचे सभापतीपद यशस्वीपणे सांभाळले. इतकेच नव्हे तर, या पदानंतर त्यांनी खेड तालुक्याचे आमदार म्हणून विधानसभेत प्रतिनिधित्व करत आपले राजकीय वर्चस्व सिद्ध केले होते.

जुने जाणकार देतात 'हा' मोलाचा सल्ला..

स्व. नारायण पवार यांचा कार्यकाळ सोडला, तर त्यानंतर सभापती झालेल्या इतर नेत्यांच्या राजकीय आलेखात घसरण झाल्याचे पाहायला मिळाले आहे. बाजार समितीवरून पायउतार झाल्यानंतर अनेकांची राजकीय कारकीर्द संपुष्टात आली किंवा त्यांना राजकीय विजनवासात जावे लागले.

याच कारणामुळे, खेड तालुक्यातील राजकीय वर्तुळात आणि जुन्या जाणकार नेत्यांमध्ये एक अलिखित नियम किंवा समजूत तयार झाली आहे. तालुक्याच्या राजकारणात ज्यांना खूप पुढे जायचे आहे किंवा भविष्यात उच्च पदस्थ राजकीय महत्त्वाकांक्षा (उदा. आमदारकी किंवा खासदारकी) बाळगायची आहे, त्यांनी या सभापतीपदापासून दूर राहिलेलेच बरे, असा सल्ला आजही अनेक वरिष्ठ नेते देताना दिसतात.

प्रतिष्ठा की राजकीय धोक्याची घंटा?

खेड कृषी उत्पन्न बाजार समिती ही आर्थिकदृष्ट्या अतिशय संपन्न आणि मजबूत बाजार समिती मानली जाते. त्यामुळे या समितीचे सभापतीपद मिळवणे हे तालुक्यातील कोणत्याही नेत्यासाठी अत्यंत प्रतिष्ठेचे आणि मानाचे मानले जाते. परंतु, हा इतिहास पाहता हेच प्रतिष्ठेचे पद पुढे जाऊन संबंधित नेत्याच्या राजकीय कारकिर्दीला 'घरघर' लावणारे ठरते की काय, अशी भीती राजकीय वर्तुळात व्यक्त केली जाते.

आर्थिक सुबत्ता आणि राजकीय प्रतिष्ठा देणारे हे पद खरोखरच नेत्यांच्या पुढील कारकिर्दीसाठी 'अस्ता'चे कारण ठरते, की हा केवळ एक योगायोग आहे, हा प्रश्न आजही खेड तालुक्याच्या राजकारणात अनुत्तरितच आहे.